Tanrı'yı kim yarattı sorusuna verilen geleneksel cevap olan; Tanrı ezeli olduğu için bu sorunun geçersiz olduğu şeklindeki cevap sorunun sadece bir yönünü ele alır. Sadece zamansal varlıklar yaratılmış olabileceği için Tanrı yaratılmışlıktan münezzehtir denebilir.
Öte yandan neden olma ise teistlerin de kabul ettiği üzere zamansal bir ilişki olmayıp zamansız koşullarda geçerlidir. Tanrının evreni yoktan var etmesinde(ex nihilo)iradenin kendisi zamansızdır. Emanation esas alındığında ise alem zaten ezelidir.
Her halükarda teistik bir Tanrı-alem ilişkisi zamansız vasatta nedenselliği kabul etmek durumundadır. Bu da “Tanrıyı kim yarattı?” sorusunun “Tanrıya ne neden oldu?” sorusuna dönüşmesine zemin hazırlar.
Eğer bu soruya da Tanrı tanım gereği kendisi dışındaki varlıklara nedensel olarak bağlı değildir denilirse iki ihtimal doğar; o ya nedensizdir ya da kendi kendisinin nedenidir.
İlkini seçmek;eğer nedensiz bir varlık seçebiliyorsak bu neden evren olmasın şeklindeki ısrarcı soruyu beraberinde getirir. Modern kozmoloji(Big Bang)bunu çözmez çünkü soru a priori karakterdedir.
İkincisi ise kendi doğasının nedeni olması dolayısıyla Tanrının yaratma özgürlüğü ve ahlaki yükümlülüğü gibi çok yönlü teolojik tartışmalara yol açar.
Bu bakımdan “Celal’in sorusu”falan diye konuyu gevşetmek kaçış yolu değildir. Gerçi dört işlem hatasından kişinin matematik bilmediğini çıkaran zevattan bir şey beklenmez ama belki aralarında iyi niyetlliler kalmıştır. Kim bilir!