Polska SF zrodziła wiele wybitnych krótkich tekstów prozatorskich. Trudno je jednak porównywać z powieściami. Dlatego nie podejmę się oceny zbiorów opowiadań. Skupię się wyłącznie na powieściach, które sam przeczytałem. Dlatego może brakować kilku zapewne świetnych pozycji.

Aby najwięksi (Lem, Zajdel, Dukaj, Huberath) nie zdominowali listy, postanowiłem wybrać najwyżej po dwie ich powieści. W zestawieniu umieściłem polskie powieści SF, które uważam za ważne, te, które po prostu mi się podobały oraz te, które są świetne literacko.

Najpierw uprzedzę, że nie będzie "Gnozy" Cetnarowskiego, ani "Agli" Radka Raka, mam je dopiero w planach. Zabraknie też "Pana Lodowego Ogrodu" Grzędowicza, to świetna proza science-fantasy, ale odbieram ją jednak bardziej w kategorii fantasy, a nie SF.

20. Jerzy Żuławski, Na srebrnym globie Absolutna klasyka sprzed ponad 120 lat. Kto nie czytał, może znać ekranizację z 1987. Bez tej pozycji lista nie może się obejść. Pamiętam, jak czytałem ją za młodu, wtedy niezbyt mi się podobała. Doceniłem później.

19. Antoni Słonimski, Dwa końce świata Druga najstarsza propozycja w zestawieniu. Tak to TEN Słonimski. W 1937 napisał krótką satyryczną antyutopię, w której opisuje, jak szaleniec Retlich niszczy ludzkość w imię swoich rasowych majaczeń (skojarzenia zamierzone).

Ciekawostką jest to, że powieściowy Retlich z zagłady ludzkości ma ocalić jedynie społeczeństwo najpierwotniejsze. Nie będą to, wbrew pozorom czarnoskórzy (bo jego zdaniem mogą się mieszać z Żydami), ale Lapończycy (czy kto widział Lapończyka Semitę?).

18. Tadeusz Markowski, Mutanci Jako nastolatek czytałem z wypiekami na twarzy - nie, nie przez okładkę :) Może nie jest to najlepsze literacko, ale jako czytadło sprawdziło się znakomicie (wraz z pozostałymi częściami cyklu).

17. Maciej Parowski, Twarzą ku ziemi Parowski znany jest głównie z tego, co dla zrobił w roli redaktora "Fantastyki" i "Nowej fantastyki". Ma za sobą również niezłą powieść z nurtu socjologicznego. To dystopia o społeczeństwie ogłupianym i manipulowanym m. in. przez mass media.

16. Marek Baraniecki, Głowa Kasandry Warto sięgnąć po tą postapokaliptyczną wizję, alby zdążyć przed ekranizacją (planowana jest na 2026). Wartkiej akcji tu nie znajdziecie. Ale jest klimat, napięcie i technologia.

15. Szczepan Twardoch, Wieczny Grunwald Moim zdaniem najlepsze, co @sz_twardoch stworzył. Była w tym jeszcze masa pasji, mroczne emocje wręcz rozsadzają tekst. W kolejnych powieściach, choć warsztat stał się lepszy, to widzę więcej autorskiego wyrachowania.

@sz_twardoch 14. Rafał Ziemkiewicz, Walc stulecia Szczytowa forma literacka @R_A_Ziemkiewicz, a zarazem zwieńczenie jego kariery jako pisarza SF. Czytałem od razu po premierze w 1998 i byłem pod wielkim wrażeniem, szczególnie części poświęconej grze w wirtualnej rzeczywistości 1914 r.

@sz_twardoch @R_A_Ziemkiewicz 13. Rafał Kosik, Vertical Nie wiem, jak Kosikowi udaje się prowadzić wydawnictwo i pisać wiele dobrych książek. Poza cyklami dla dzieci i młodzieży napisał kilka klasycznych powieści SF. Vertical uwiódł mnie szczególnie oryginalnością wizji — światem stalowych miast na linach.

@sz_twardoch @R_A_Ziemkiewicz 12. Edmund Wnuk-Lipiński, Apostezjon Trzy powieści w jednym tomie. Sztandarowy przykład nurtu socjologiczno-politycznego polskiego SF. Smaczku dodaje, że autor sam był profesorem nauk humanistycznych specjalizującym się w socjologii polityki.

11. Marek S. Huberath, Portal zdobiony posągami Metafizyka, mitologia chrześcijańska, piękne nawiązania do średniowiecznej i renesansowej sztuki. Dante, Signorelli, Botticelli, van der Weyden, van Calcar... Tylko mało kto doceni, bo autora wepchnięto do szufladki SF

10. Władysław Zambrzycki, Nasza Pani Radosna czyli dziwne przygody pułkownika armii belgijskiej Gastona Bodineau Wyobraźcie sobie grupę cwaniaków, którzy cofając się w czasie do starożytnego Rzymu zaczynają destylowanie wódki. A to tylko jeden z wątków!

Fragment na zachętę poniżej. Zambrzycki to niesłusznie zapomniany pisarz. Spadkobiercy prowadzą stronę internetową, gdzie przybliżają jego życie i twórczość. Większość tekstów udostępniają w wolnym dostępie. http://www.zambrzycki.eu/

9. Jacek Dukaj, Lód Najlepsza i najciekawsza historia alternatywna polskiego autora. Oryginalna historiozofia, intrygujące pomysły (Lute, ćmiatło, teslektryka). Szczególnie urzekła mnie część, w której bohaterowie podróżują koleją transsyberyjską.

8. Stanisław Lem, Powrót z gwiazd Rzecz o szoku kulturowym bohatera w konfrontacji z konsumpcyjnym społeczeństwem przyszłości. To pierwsza powieść Lema, jaką przeczytałem. Ale wskazuję ją nie tylko z sentymentu. Lem pisze tu przystępniej niż w wielu innych swoich dziełach.

7. Janusz A. Zajdel, Paradyzja Zacytuję @stepelka: "Totalitaryzm ukrywający nawet prawa fizyki, kontrola totalna zachowań. Z drugiej strony drzemiąca partyzantka, niemogąca jednak przezwyciężyć zniewolenia". No i dystopijny koalang, czyli język KOjarzeniowo-ALuzyjny.

@stepelka 6. Maciej Żerdziński, Opuścić Los Raques Autor - lekarz psychiatra nie zawahał się użyć swojej wiedzy i doświadczeń. Psychopatologii tutaj dostatek. Choć niektórzy porównują prozę Żerdzińskiego do Dicka uważam, że oferuje on więcej. Znacznie więcej.

@stepelka Na dziś wystarczy. Na pozostałą piątkę zapraszam jutro.

@stepelka 5. Marek S. Huberath, Gniazdo światów Nietypowa powieść szkatułkowa z nieoczekiwanym zakończeniem. Chociaż znam czytelników, którzy są tak poruszeni, że celowo tej książki nie kończą. Dlaczego? Sprawdźcie sami.

@stepelka 4. Jacek Dukaj, Inne pieśni Alternatywny świat, w którym rządzą prawa bliskie teoriom Arystotelesa dotyczącym budowy świata. Niełatwa lektura. Jednak podróż wraz z bohaterem - Hieronimem Berbelekiem przez krainy Formy i Materii warta jest wysiłku. Poziom światowy.

@stepelka 3. Stanisław Lem, Niezwyciężony Któż nie kojarzy pierwszego zdania? "„Niezwyciężony”, krążownik drugiej klasy, największa jednostka, jaką dysponowała baza w konstelacji Liry, szedł fotonowym ciągiem przez skrajny kwadrant gwiazdozbioru."

@stepelka Wskazałem "Niezwyciężonego" bo jest tu to, co u Lema powtarza się wielokrotnie, czyli niemożność porozumienia z obcym. Jednocześnie akcja jest tak prosta i atrakcyjna, że może zadowolić nawet wybrednego czytelnika. Są lepsze powieści Lema, ale ta należy do najprzystępniejszych.

@stepelka 2. Janusz A. Zajdel, Limes Inferior Gwarantowany dochód podstawowy (i jego konsekwencje społeczne), karty "od wszystkiego" niczym dzisiejsze smartfony, system punktów społecznych, auta uruchamiane po dmuchnięciu w alkomat... Wszystko pisane w 1980 r.

@stepelka Na dodatek wszystko okraszone jest specyficznym, nieco sarkastycznym humorem. Jak w poniższym przykładzie likwidowania kolejki w służbie zdrowia. Humor pamiętny jest też w zakończeniu powieści. Dla jednych to jest jej najsłabszy punkt, innych zachwyca.

@stepelka 1. Adam Wiśniewski-Snerg, Robot Kwintesencja Science Fiction. Jest fizyka, matematyka i filozofia. A przy tym pasja autora. Właśnie dzięki niej stawiam "Robota" na pierwszym miejscu. Niepowtarzalna, oryginalna i dopracowana proza.

@stepelka Świetny przykład, jak lektura "Robota" może działać na czytelnika pokazuje @KaH68519421 w wątku. Kończy: "Z podłogi szczękę zbieram." I o to właśnie chodzi. https://x.com/KaH68519421/stat...

@stepelka @KaH68519421 Na tym kończę TOP 20 polskiej SF. Proszę o opinie, napiszcie, czego, waszym zdaniem brakuje. Czy więcej Lema? Jeśli tak to których powieści? Niewiele tu prozy powstałej w XXI wieku - chętnie przyjmę rekomendacje i sprawdzę. Zapraszam do dyskusji.

@Agatokles Tez jestem ciekaw. 15 lat temu na Esensji byl ranking 50 najlepszych polskich powiesci fantastycznych ale od tego czasu sporo nowych rzeczy sie pojawilo. Dla zainteresowanych: #strony class="text-blue-500 hover:underline" target="_blank" rel="noopener noreferrer">https://esensja.pl/ksiazka/pub...

@VirgoCeltharion Tam jest i SF i fantasy razem. Rzuciłem teraz okiem - sporo pozycji będzie i u mnie, ale kilku tam brak.

@Agatokles Nie przestaje mnie zadziwiać różnica klasy między Limes inferior a Paradyzją. LI to literatura. Paradyzja - rewelacyjna konstrukcja świata, kapitalna scenografia i detale - ale postaci i intryga zostają daleko w tyle. Przydałyby się mody oparte na zajdlowskim pomyśle..

@Agatokles @threadreaderapp unroll

@Agatokles Solaris, Pirx, Głos Pana, Cyberiada, Niezwyciężony, Eden Robot Limes Inferior Apostezjon Inne pieśni, Lód, Perfekcyjna niedoskonałość Gniazdo światów Senni zwycięzcy Pan lodowego ogrodu Walc stulecia Quietus