WojnawKolorze

No to skoro wygrała czeska agresja na Śląsk Cieszyński w styczniu 1919 roku, to idźmy za ciosem. Bo przecież wiele osób dalej myśli, że to „mroczna karta”, że to nikczemna, megalomańska Polska sanacyjna napadła na niewinną Czechosłowację w 1938 roku. Zapraszam więc na nitkę. 1/ 

16 X 1918 r. ostatni cesarz Austro-Węgier, Karol I Habsburg, wydał manifest „Do moich wiernych austriackich ludów”. Była to ostatnia próba ratowania Austro-Węgier poprzez przekształcenie ich w federację państw. Było to dwa dni po zgodzie Austro-Węgier na warunkową kapitulację. 2/ 

Dla umierającej C.K. Monarchii było już za późno, ale manifest ten dał początek istnej lawinie deklaracji niepodległości. Jako jedna z pierwszych powstała 19 X 1918 r. w Cieszynie Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego - pierwszy niepodległy polski organ na ziemiach polskich. 3/ 

RNKC powstała z inicjatywy inżyniera i działacza społecznego, Józefa Kiedronia. Składała się ona z polskiej elity Śląska Cieszyńskiego, mając reprezentować interesy ludności polskiej i przejąć władzę w jej imieniu. Podlegały jej też tworzone samorzutnie Straże Obywatelskie. 4/ 

Było to ważne o tyle, że Polacy na Śląsku Cieszyńskim stanowili 55 % ludności (230 tys.), a Czesi - tylko 27 % (115 tys.). Pozostali identyfikowali się jako Niemcy, Żydzi i Ślązacy. W nocy z 31 X na 1 XI 1918 r. polskie straże bezkrwawo przejęły władzę od Austriaków. 5/ 

Polacy kontrolowali powiaty bielski, cieszyński i frysztacki. Jednak napotkali na opór - 28 X 1918 r. niepodległość ogłosiła Czechosłowacja, a dwa dni później powstała czeska Krajowa Rada Narodowa dla Śląska (Zemský národní výbor pro Slezsko) - analogicznego organu dla RNKC. 6/ 

5 XI 1918 r. RNKC i ZNVS podpisały umowę, wytyczającą tymczasową granicę polsko-czeską wg kryteriów etnicznych. Granicę ostateczną miały uregulować rządy obu państw. Polacy otrzymali większość Śląska Cieszyńskiego. 7/ 

Czechom bardzo nie podobał się taki podział, bowiem pozostawiał w rękach Polaków cały okręg przemysłowy Śląska Cieszyńskiego, na czele z kopalniami węgla wysoko koksującego w Zagłębiu Karwińskim, tak potrzebnymi dla czeskiego przemysłu. Kopalnie te do dziś są eksploatowane. 8/ 

Na Śląsku Cieszyńskim znajdowała się (i nadal znajduje) ogromna, nowoczesna huta żelaza w Trzyńcu, największa w Austro-Węgrzech, która do dziś dostarcza 2,5 mln ton stali rocznie. Co ważne, w 1919 roku 60 % jej udziałów nabyli Francuzi. 9/ 

Wreszcie, na Śląsku Cieszyńskim znajdował się Bogumin i Bogumiński Węzeł Kolejowy. Założona w 1869 roku i ukończona w 1915 roku linia bogumińsko-koszycka była wówczas jedyną, która łączyła Czechy ze wschodnią Słowacją. Wszystkie te skarby trafiły w ręce Polaków. 10/ 

Oj bardzo się nie podobała Czechom perspektywa utraty tych ziem. Szczególnie nie chciał tego zionący obsesyjną nienawiścią do Polski Tomáš Masaryk, przywódca Czechosłowacji. Na prośbę komendanta Piłsudskiego o rozwiązanie sporu drogą demokratyczną nawet nie odpowiedział… 11/ 

Masaryk miał jeszcze jednego asa w rękawie. Ententa uznawała antyniemiecko nastawioną Czechosłowację za sojusznika w regionie. Dlatego szybko na jej teren przerzucono Legie Czechosłowackie - dobrze uzbrojone i wyposażone formacje, złożone z b. jeńców czeskich i słowackich. 12/ 

Ententa pozwoliła Czechom na odbudowanie Czechosłowacji „w historycznych granicach”. W domyśle chodziło o Kraj Sudetów, zamieszkały przez Niemców. Ale w Pradze jak zawsze interpretowano umowy po swojemu. W połowie grudnia 1918 r. wojska czechosłowackie zajęły Spisz i Orawę. 13/ 

Ponieważ Polacy przeczuwali co się święci, a na 26 stycznia 1919 r. zaplanowane zostały wybory do polskiego Sejmu, które miały odbyć się także na Śląsku Cieszyńskim, na tymczasowej granicy rozlokowane zostały polskie wojska. Niestety, Czesi byli dużo szybsi i sprawniejsi. 14/ 

Wykorzystując jako pretekst ogłoszenie wyborów, oddziały czeskie dokonały agresji na Śląsk Cieszyński 23 stycznia 1919 roku. Dowodził nimi ppłk Josef Šnejdárek, weteran francuskiej Legii Cudzoziemskiej z Algierii i frontu zachodniego I WŚ, zwany niekiedy „czeskim Pattonem”. 15/ 

Ppłk Šnejdárek dysponował miażdżącą przewagą: miał 20 batalionów piechoty, pięć batalionów artylerii, dwa szwadrony jazdy i pociąg pancerny. W sumie 16 tys. dobrze uzbrojonych żołnierzy, w tym wielu weteranów Legii, z której wynieśli nie tylko wyszkolenie, ale i brutalność... 16/ 

Stojące naprzeciw nich oddziały płk Franciszka Latinika liczyły tylko dwa bataliony piechoty i po plutonie jazdy, oraz artylerii - w sumie 2-3 tys. żołnierzy. Nie można było liczyć na posiłki, bo Polska toczyła w tym czasie szereg walk: z Ukraińcami, Niemcami, bolszewikami… 17/ 

Wojska czeskie błyskawicznie wypchnęły Polaków z Bogumina i Cieszyna. Dopiero 28 stycznia płk Latinik wsparty pociągiem panc. „Hallerczyk”, wydał agresorom walną bitwę pod Skoczowem. Ta potrwała dwa dni i zwróciła uwagę ignorujących sprawę Aliantów. Nakazali wstrzymanie walk. 18/ 

W trakcie agresji Czesi dopuścili się licznych zbrodni na polskich jeńcach wojennych, z których najsłynniejszą było zamordowanie bagnetami kilkunastu polskich żołnierzy z 12. wadowickiego pułku piechoty  w Stonawie 26 stycznia 1919 r.  19/ 

Nie była to jedyna czeska zbrodnia. W Bystrzycy zamordowano czterech rannych, w Olbrachcicach powieszono, po skatowaniu, nastoletniego Franciszka Palowskiego, w Czadcy - Franciszka Rykalskiego. Dwa razy, bo za pierwszym zerwał się sznur, więc powieszono go na drucie… 20/ 

Plutonowy Stefan Bychawski wspominał: „Obsadziłem budynek stacyjny [w Zebrzydowicach], gdzie broniliśmy się granatami ręcznemi, aż nas nieprzyjaciel otoczył ze wszech stron. Zostaliśmy pokonani, było nas w budynku około 30 walczących, prócz rannych. Ppor. Taube wpadł ranny do pokoju i tam go Czesi zakłuli bagnetami. Z moich ludzi 7 żywych dostało się do niewoli po znieważeniu i biciu ich kolbami po twarzy. Chor. Kumaniewskiego, sekcyjnego Kwiatkowskiego i mnie bili oficerowie i żołnierze czescy bez powodu”. 21/

Czescy legioniści nie tylko mordowali jeńców. Zajmując miejscowości, zrywali polskie flagi i godła, wybijali szyby w oknach, bili, lżyli i pluli na przedstawicieli polskiej administracji. Wśród napadniętych przez czeskich żołdaków był sam Józef Kiedroń z żoną Zofią. 22/ 

W Orłowej urządzili nawet mały obóz koncentracyjny. W Karwinie sprofanowali kościół, w Puńcowie ostrzeliwali chłopskie chaty i grabili z dobytku. Czescy żołdacy napadali na przypadkowych ludzi (w tym robotników wracających z pracy) i grabili ich z ubrań, żywności i pieniędzy. 23/ 

Brutalność czeskich legionistów była porażająca. Bardzo przypominało to wydarzenia z lata 1945 r., gdzie Czesi dopuścili się licznych zbrodni na Niemcach sudeckich. Choć wojna potrwała tylko 8 dni i 31 stycznia 1919 r. weszło zawieszenie broni, to zginęło 200 osób, w tym 150 Polaków. 5 lutego pod naciskiem Romana Dmowskiego i Ententy Czesi (w osobie Edvarda Beneša, poplecznika Masaryka, Edvarda probolszewickiego ministra SZ Czechosłowacji, przyszłego prezydenta) podpisali z Polską porozumienie, na mocy którego o losie Śląska Cieszyńskiego zadecydować miał plebiscyt. Ale to inna historia. 

Warto to mieć w pamięci, gdy ktoś kiedyś będzie przy Was powtarzać coś o „mrocznej karcie” polskiej historii na Zaolziu. 24/24

KIJOWSKA KOMPROMITACJA WDW

Skoro ankieta już była, to zapraszam na kolejną nitkę. O jednej z najbardziej zmitologizowanych formacji II Wojny Światowej. O Wozduszno-Diesantnych Wojskach - sowieckich spadochroniarzach, ich wielu kompromitacjach i klęsce pod Kijowem w 1943 roku. 1/ 

Armia Czerwona lat 30. XX wieku była jedną z najbardziej zaawansowanych technicznie armii świata. Sowieci wynajdywali liczne cudowne bronie: sanie ze śmigłem do posuwania się na śniegu, pierwsze w historii roboty bojowe - teletanki, podwieszane pod inne samoloty maszyny ZWIENO 2/ 

Jednak dumą i ozdobą ZSRR byli spadochroniarze. Pierwszą brygadę spadochronową - 3. ADBON - utworzono już w 1932 r. na rozkaz marsz. Tuchaczewskiego. Do końca 1933 r. utworzono 1 brygadę i 8 batalionów spad., liczących 8 000 ludzi w ramach "wojsk desantowo-motorowych" (AMDO). 3/ 

Szczególnie imponujące były sowieckie manewry we wrześniu 1935 r. k. Berdyczowa. Prowadził je elitarny Kijowski Spec. Okręg Wojskowy. Wzięło w nich udział 60 tys. żołnierzy, 1040 czołgów i 470 samolotów. Liczby robiły wrażenie - było to więcej, niż posiadała większość państw! 4/ 

Kulminacyjnym momentem było , gdy 50 ciężkich bombowców TB-3 przerzuciło 1188 spadochroniarzy. Ci ''opanowali'' lotnisko, na którym wylądowały kolejne samoloty, z podwieszonymi pod kadłubami działami i lekkimi czołgami pływającymi T-37, oraz kolejnych 1766 żołnierzy. W ciągu kilku godzin na lotnisku znalazło się 3000 żołnierzy!

Taki widok wywołał szok wśród obserwatorów. Nikt na świecie nie posiadał niczego takiego w tym czasie! 5/

Do maja 1941 r. Sowieci utworzyli pięć korpusów powietrzno-desantowych. W międzyczasie nazwę zmieniono na "Wozduszno-Diesantnyje Wojska" (Wojska Powietrzno-Desantowe), pod którą znane są do dzisiaj. Każdy korpus składał się z 3 brygad i należał do innego Okręgu Wojskowego. Jedna - 202. brygada - znalazła się na Dalekim Wschodzie. 6/

Była to ozdoba Armii Czerwonej. Każdy z korpusów liczył 10 419 żołnierzy. Na uzbrojenie żołnierzy składało się 4500 karabinów samopowtarzalnych SWT, 1257 pistoletów maszynowych, 440 karabinów maszynowych DP. Wspierały je 132 moździerze, 57 dział i 864 miotacze ognia. 7/ 

Na ich wyposażeniu znajdowało się też 50 lekkich czołgów pływających T-37/T-38 (w samodzielnym batalionie pancernym) i 241 samochodów. Cała liczba sowieckich spadochroniarzy wynosiła kosmiczne 100 000 ludzi. Spadochroniarstwo było bardzo popularnym i promowanym sportem w ZSRR. 8/

Jednak za elitarnością formacji nie podążała faktyczna wartość bojowa sowieckich spadochroniarzy. Świetnym przykładem był pokazowy desant podczas zajmowania rumuńskiej Besarabii w czerwcu 1940 roku. Miał to być pokaz nowoczesności Sowietów i demonstracja siły. A wyszło... 9/ 

29 czerwca 2121 spadochroniarzy z 201. i 204. brygady zrzucono w kwadracie 10x10 km. Zbiórka po desancie trwała aż dwie godziny. Dowódcy nie znali celów misji, załogi samolotów nie miały doświadczenia w zrzutach. Nie przewidziano uzupełniania żywności i ewakuacji rannych... 10/ 

Po niemieckiej inwazji na ZSRR, elitarne sowieckie korpusy... zostały całkowicie zniszczone. Niemcy unicestwili cztery z pięciu korpusów WDW. I to szybko - Sowieci z braku pomysłu i paniki wykorzystywali je jako zwykłą piechotę. Śmierć większości z nich zajęła tylko dni. 11/ 

Pierwszy raz zgodnie z przeznaczeniem WDW użyto pod Wiaźmą 27 stycznia 1942 r. Zrzucono wówczas 7373 spadochroniarzy z 4. Korpusu gen. A. Lewaszewa, by wesprzeć odcięty na niemieckich tyłach 1. Korpus Kawalerii Gwardii, okrążyć niemieckie jednostki, oraz zakłócić komunikację. 12/ 

Sowiecki desant jak zwykle cechował bałagan. Niemcy byli w stanie rozproszyć samoloty transportujące spadochroniarzy. Te zrzucały ich jak popadło. Z 2100 spadochroniarzy tylko 1320 stworzyło zwarte jednostki. Mnóstwo zaopatrzenia pogubiono, część wylądowała w ogóle u Niemców. 13/ 

Mimo to, duży desant na niemieckich tyłach wywołał chaos, więc zdecydowano się go powtórzyć 16-24 lutego. Desantowało się 1525 spadochroniarzy. Na ziemi napotkali jednak na silny niemiecki opór. W walce zginął dowódca Korpusu, a wielu spadochroniarzy zaginęło w rozproszeniu. 14/ 

Mimo lokalnych sukcesów, spadochroniarzom nie udało się wykonać zadania i sami zostali odcięci. Pozbawiony dowództwa i zaopatrzenia, wycieńczony 4. Korpus został zniszczony przez Niemców w akcjach przeciwpartyzanckich do wiosny 1942 roku. Jego resztki przebiły się z powrotem. 15/ 

Klęska operacji pod Wiaźmą spowodowała zawieszenie operacji powietrzno-desantowych. Stopniowo zaczęto odtwarzanie jednostek, a okazja ich użycia pojawiła się dopiero we wrześniu 1943 r., gdy Sowieci zbliżali się do Kijowa i sforsowali Dniepr w rejonie miejscowości Bukryn. 16/ 

Wtedy zdecydowano o użyciu tzw. Zbiorczego Korpusu Pow.-Des. gen. Iwana Zatewiachina (1., 3. i 5. brygady), który miano desantować, by rozszerzyć przyczółek. W sumie skakać miało 7 000 ludzi z 24 armatami kal. 45 mm, 262 moździerzami, 540 karabinami maszynowymi i 378 rusznicami ppanc. Przerzucać ich miało 180 samolotów transportowych Li-2 i 150 bombowców Ił-4 i amerykańskich B-25 Mitchell. 17/

Jak zwykle w Armii Czerwonej, operację cechował bałagan. Do samolotów brakowało paliwa, przydzielone cysterny nie były w stanie zatankować wszystkich samolotów naraz. W efekcie spadochroniarze musieli biegać po lotnisku, by znaleźć jakieś zatankowane maszyny... 18/ 

Marsz. Gieorgij Żukow, który zatwierdził operację, zakazał przepływu informacji między dowódcami. W  efekcie dowódcy brygad informacje o celach dostali na godzinę przed desantem, d-cy batalionów - na 30 minut, a d-cy kompanii - dopiero w powietrzu. O celach i sile przeciwnika też nic nie wiedziano. W odróżnieniu od Niemców. 19/

W nocy z 24 na 25 września 1943 r. desantowano całą 3. brygadę i dwa bataliony 5. brygady. W sumie 4575 ludzi. Z powodu błędów w nawigacji, niedoświadczenia pilotów i strachu spadochroniarzy zrzucano z wysokości 1000 m i przy dużych prędkościach. Rozproszenie było ogromne. 20/ 

Spadochroniarzy rozrzuciło na przestrzeni 1500 km kw. Niektórzy wpadli do Dniepru, inni skakali po sowieckiej stronie frontu, jeszcze inni wrócili do baz, bo piloci nie odnaleźli celów. A ci, którzy znaleźli się nad celami mieli najgorzej - bo tam na nich czekano... 21/ 

W miejscach desantu pojawiła się 24 IX 1943 r. niemiecka 19. Dywizja Pancerna gen. Hansa Källnera. Sowieci dosłownie lądowali im na głowach. Niemieccy żołnierze, początkowo oniemiali, szybko przeszli do kontrakcji. Na rozkaz „Ogień dowolny do spadochroniarzy” zaczęli masakrę. 22/ 

Huraganowy ogień z wszelkiej broni - od działek przeciwlotniczych po pistolety - masakrował spadochroniarzy i samoloty. Ci nie mieli szans w walce z dywizją pancerną. Na ziemi czekały na nich czołgi i samochody pancerne. Niebo pokryło się seriami wystrzałów i eksplozjami. 23/ 

Szacuje się, że na ziemi wylądowało ok. 2300 spadochroniarzy w ogromnym rozproszeniu. Niemcy nie mieli problemów z wybijaniem odizolowanych grupek spadochroniarzy. Samego 25 września meldowali o zabiciu 692 i wzięciu do niewoli 209. Resztki desantu wycofały się na przyczółek. 24/ 

W krwawej, zapomnianej operacji zginęło co najmniej 3500 sowieckich spadochroniarzy. Wobec klęski desantu 24/25 września, dalsze desanty wstrzymano, a Zbiorczy Korpus Powietrzno-Desantowy wycofano z frontu. Odtąd już, do końca wojny, spadochroniarze sowieccy już nigdy nie brali udziału w wielkich desantach, choć walczyli nawet w Mandżurii. Walczyli jedynie w niewielkich zespołach dywersyjnych i zwiadowczych, skacząc w grupach po najwyżej 100 żołnierzy. Jakby wstydząc się swej nieudolności. 25/25

A jeśli nitka Ci się podobała - zachęcam do wsparcia:

https://buycoffee.to/wojnawkolorze

A jeśli ktoś woli dłuższą wersję:

https://www.facebook.com/WojnawKolorze2.0/posts/pfbid02f3YVFYEzajrVc8HWu9CQFzdhcQLztHh4BtaY7uyi4cCyM5svYk1vX79GhLBP3J5Al

TRAGEDIA POLAKÓW NA ZAOLZIU

23 stycznia minęła 106. rocznica agresji Czechosłowacji na Polskę i rozpoczęcia czeskiej okupacji Śląska Cieszyńskiego. Robiłem już o tym nitkę. Dzisiaj - kontynuacja. Czyli jak Czesi gnębili Polaków na Zaolziu przez następnych dziewiętnaście lat. 1/ 

Słowem przypomnienia, 23 I 1919 r. oddziały czechosłowackie ppłk Josefa Šnejdárka dokonały inwazji na Śląsk Cieszyński, łamiąc graniczne porozumienie z XI 1918 r. Dokonały przy tym szeregu brutalnych zbrodni wojennych, mordując jeńców, maltretując cywilów i dobijając rannych. 2/ 

28 stycznia Polacy wydali Czechom walną bitwę pod Skoczowem. Choć dwudniowa bitwa pozostała nierozstrzygnięta, zwróciła ona wreszcie uwagę Ententy, która nakazała wstrzymanie walk, co nastąpiło 31 stycznia. Polakom udało się tym samym zablokować marsz Czechów na Bielsko. 3/ 

3 lutego 1919 r. Roman Dmowski i szef czechosłowackiego MSZ, Edvard Beneš podpisali umowę z Ententą, na mocy której o przyszłości Śląska Cieszyńskiego zadecydować miała konferencja pokojowa. Jednak Czesi nie zamierzali się wycofywać i ataki z ich strony trwały aż do 24 lutego. 4/ 

27 września 1919 r. Ententa zadecydowała, że na Śląsku Cieszyńskim, Spiszu i Orawie dojdzie do plebiscytu. Mieszkańcy mieli zadecydować demokratycznie, do którego kraju chcą przynależeć. Czesi wpadli w furię, wiedząc, że przegrają - na Śląsku większość (55 %) stanowili Polacy. 5/ 

Momentalnie rozpętali terror przeciwko polskim aktywistom plebiscytowym. Czescy bojówkarze, osłaniani przez czeską żandarmerię, wpadali na polskie wiece i rozbijali je pałkami. Polskich agitatorów zastraszano. Jeśli przy kimś znaleziono polską ulotkę - groziło mu aresztowanie. 6/ 

Akcjom zastraszania towarzyszyły też tzw. rugi. Czesi zastraszali i wypędzali na polską stronę linii demarkacyjnej nauczycieli, księży, dziennikarzy, aktywistów, wraz z rodzinami. W samym maju 1920 r. wypędzono 3 tys. osób. Zakazano też wszelkich zabaw i przedstawień polskich. 7/ 

26 lutego 1920 r. do kancelarii urzędu parafialnego Błędowice wrzucono dwa granaty ręczne. Takie ataki stały się codziennością w zdominowanych przez Polaków wsiach: w Łazach, Orłowej, Suchej, Porębie. W odpowiedzi na czeski terror, powstały polskie organizacje konspiracyjne. 8/ 

Ale każdy polski atak odwetowy Konfederacji Śląskiej i Tajnej Organizacji Wojskowej wywoływał represje - których nie było przy czeskich atakach - ze strony Ententy. Szczególnie proczescy byli Francuzi, którzy mieli swój interes - nabyli 60 % udziałów wielkiej huty w Trzyńcu. 8/ 

Polscy dyplomaci pisali tak: „Bandyci czescy w biały dzień przyjeżdżają tu automobilami i z mieszkań wywożą Polaków za to jedynie, że są Polakami. Sytuacja dla nas w Boguminie z dniem każdym się pogarsza, wybitniejsi działacze polscy uciekli stąd lub są systematycznie usuwani. Pozostali boją się przyznać, że są Polakami. Przy plebiscycie w takich warunkach na pewno przegralibyśmy Bogumin”. 9/

W maju 1920 roku polscy górnicy, pracujący w kopalniach po czeskiej stronie ogłosili strajk generalny. Ententa uznała, że w tych warunkach plebiscyt był niemożliwy. Jednak o przyszłości Śląska Cieszyńskiego zdecydowały wydarzenia spod Warszawy - gdzie parła Armia Czerwona. 10/ 

Trzeba wspomnieć, że Czechosłowacja od jesieni 1919 roku perfidnie blokowała transporty amunicji dla Polski. Akcja przybrała na sile wiosną 1920 r.: w maju i czerwcu do Polski nie dotarł ani jeden transport. Jednocześnie Czesi nawiązali stosunki dyplomatyczne z bolszewikami. 11/ 

Dla Polski sytuacja robiła się groźna i zdecydowano na podjęcie rozmów z Ententą i Czechosłowacją. 10 lipca 1920 r. na konferencji w Spa premier Polski Władysław Grabski podpisał z Edvardem Benešem deklarację zgadzającą się na rozstrzygnięcie sporu przez Ententę. 12/ 

Beneš wiedział z zakulisowych rozmów, że rozstrzygnięcie będzie korzystne dla Czechosłowacji. W swej bezczelności nazwał Polskę „zagrożeniem dla pokoju na całym kontynencie”. Ententę nakłaniał do nieudzielania pomocy Polsce, a polskich delegatów do poddania się bolszewikom. 13/ 

28 lipca 1920 r. mocarstwa podzieliły Śląsk Cieszyński wzdłuż rzeki Olzy. Większość ziem, wraz z koleją i zagłębiem przemysłowym, przypadło Czechosłowacji. Z 2200 km kw. Polska otrzymała 1002 km kw i 142 tys. ludności z 435 tys. 140 tys. Polaków pozostało za granicami Polski. 14/ 

Czechosłowacja jednak nadal utrudniała transporty. Beneš i Masaryk nie ukrywali swej nienawiści do Polski. Polski Sejm nigdy nie ratyfikował postanowień konferencji w Spa. W Polsce uznano, że nigdy nie można już oddać spraw polskich obcym mocarstwom - powróci to w 1938 roku. 15/ 

Dla Polaków z Zaolzia nastały ciężkie lata czeskiej okupacji. Czesi dawali upust swej pogardzie i nienawiści do Polaków. Zaczęli od ściągania tysięcy czeskich urzędników, policjantów, nauczycieli i kolonizowania Zaolzia, by zmniejszyć dysproporcje ludności na swoją korzyść. 16/ 

Władze czeskie wymyśliły pseudonaukowe brednie o „spolszczonych Morawcach”, których trzeba „odzyskać dla Czechosłowacji”. Rozpoczęto brutalną czechizację zaolziańskich Polaków, w czym celowała znienawidzona Slezská Matice osvěty lidové - „Śląska macierz oświaty ludowej”. 17/ 

18 tys. Polaków odmówiono czeskiego obywatelstwa. Innych zmuszano do zmiany deklaracji narodowych, pisowni nazwisk i posyłania dzieci do czeskich szkół. Polskie szkoły nie były dotowane przez państwo. O ile w 1916 r. uczyło się w nich 23 tys. dzieci - to w 1932 r. - 12,5 tys. 18/ 

Wobec niepokornych stosowano represje ekonomiczne: przeniesienie w odległe rejony Czechosłowacji, pozbawianie premii i degradacja, wyrzucanie z pracy. Utrata pracy przez ojca - często jedynego żywiciela rodziny - oznaczało „wilczy bilet” i konieczność emigracji do Polski. 19/ 

Prześladowano też polską prasę i kulturę. Gazeta Polaków z Zaolzia - „Dziennik Polski” w samych latach 1935-36 był zawieszany dwukrotnie, a ponad 100 razy konfiskowano cały nakład. Jednak w sukurs Polakom wyszedł wynalazek epoki - radio, w którym słuchano polskich stacji. 20/ 

A Polska? Polska nigdy nie zapomniała o swoich rodakach. Nawet na minutę. Z polskiej strony szmuglowano polskie gazety i książki. 25 lutego 1934 r. burmistrz polskiego Cieszyna, dr Władysław Michejda, przypomniał czeską agresję i oskarżył władze czeskie o wyniszczanie polskości na Zaolziu. 28 października 1934 r. w polskim Cieszynie odsłonięto pomnik „Nike cieszyńskiej”. Formalnie upamiętniał on poległych polskich legionistów z 1914 r., jednak postać Ślązaczki, mierzącej mieczem w stronę Olzy - była aż nadto czytelna. 21/

Zaolziańscy Polacy wierzyli, że ich ukochana Rzeczpospolita kiedyś powróci, że nie zostawi ich na pastwę antypolskiego reżimku znad Wełtawy. I widząc takie obrazki, gdy generał Władysław Bortnowski, dowódca Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Śląsk” był witany w październiku 1938 roku jak bohater - kwiatami, polskimi flagami i łzami szczęścia - łatwiej pojąć tragedię naszych rodaków zza Olzy. I zamknąć usta wszystkim mlaskającym coś o „polskiej hańbie Zaolzia”. 22/22

Jeśli podobała Ci się nitka, zachęcam do wsparcia:

https://buycoffee.to/wojnawkolorze

10 lutego - 85. rocznica pierwszej sowieckiej deportacji Polaków w głąb ZSRR. Zesłano wówczas 140 tys. Polaków z Kresów, w tym 58 tys. dzieci, do różnych obwodów ZSRR. Ofiarami byli przede wszystkim osadnicy wojskowi, leśnicy, urzędnicy i pracownicy PKP. Zapraszam na nitkę. 

„Mury kamienic i domów zabarwiły się od różnych plakatów. Wszystkie były prawie jednakowej treści: »Skończyły się rządy panów polskich. Czerwona Armia wyswobodziła od nich Polskę«”

„Żołnierze [sowieccy] rozkazali nam tonem niedopuszczającym sprzeciwu lub pytań spakować najpotrzebniejsze rzeczy w ciągu 2 godzin. […] poruszaliśmy się w przerażeniu i poczuciu ogromnego zagubienia”.

„W nocy, 10 lutego, obudziłam się z okropnego snu. Śniło mi się, że pali  się nasz dom. Zbudziło nas łomotanie do drzwi i okien. Do domu weszło  dwóch umundurowanych i uzbrojonych mężczyzn oraz kilku cywilów. Przed  domem stały dwie pary sań. Kazano nam się szybko ubierać i razem stanąć,  ponieważ chcą z nami porozmawiać. Odczytano nam skład naszej rodziny,  pomijając jednak mnie. Ponieważ ojca nie było, powiedzieli, że go znajdą  i do nas dołączą. Wtedy przeczytano nam wyrok – »przesiedlamy was  do innej obłasti jako politycznie szkodliwy element«.”

Jadwiga Pytlarz

„Okazało się, że jest nas jak śledzi w beczce. Małe dzieci, zaduch, płacz, odór niesamowity, bo przecież dzieci się moczyły, brudziły. U nas też była mała siostrzyczka, która miała roczek. Co mógł pomóc nocnik, skoro nie można było niczego wyprać.”

Helena Gałęziewska-Stefanowska

„Na stacjach miejscowi przychodzili prosić [deportowanych!] o chleb. W czasie drogi przez okienko wagonu obserwowaliśmy jak wygląda Rosja. Bieda wyzierała z domostw i twarzy ludzkich. Ludzie byli biednie ubrani. Domy były stare i brudne, bardzo rzadko widzieliśmy bydło. Lasy były wyniszczone.” 

Hanna Świderska

„Wskutek złego odżywiania matka straciła pokarm jeszcze w czasie podróży. Na posiołku brakowało czegokolwiek, czym można by odżywiać niemowlę, a na kaszę owsianą było zbyt małe. Brakowało też smoczka, przez który podaje się dziecku pokarm. Karmiono więc niemowlę smoczkiem zrobionym ze szmaty, a zamiast mleka podawano cukier rozpuszczony w wodzie. [...] Dziecko zamiast się rozwijać, gasło z każdym dniem. Jak długo może żyć niemowlę odżywiane tylko cukrem i wodą? Umarło z głodu.”

„Wreszcie dojechaliśmy na Ural, do stacji Uśfa. Tam nas z wagonu wyrzucili na śnieg. Dopiero po paru godzinach przyszły sanie sowieckie i zaczęły odwozić na posiołek [osiedle]. Mróz duży, a nam nic nie dali do ubioru, tylko to, co kto miał na sobie. Małe dzieci zamarzały po drodze. Mieszkanie dostaliśmy nędzne, niezabezpieczone przed zimą, a do tego jeszcze pełna masa szczurów i pluskw. Babcia była już starsza, to leżała cały czas w łóżku. Ale było dużo pluskiew, więc wyssały wszystką krew i po paru miesiącach babcia umarła.”

Tadeusz M.

„Cóż to były za warunki! Nam, przybyszom z Polski, nie mieściło się w głowie, że ludzie mogą tak żyć. Spaliśmy na barłogach, rozciągniętych na ubitym klepisku. W chałupie był nawet piec, nie było jednak czym w nim palić. Dzienny przydział jedzenia wynosił parę kromek starego, czerstwego chleba. O wszechobecnym robactwie nie muszę chyba mówić. (...) Mieliśmy wyciągać z rzeki spławiane nią bale drewna. Drewno samo w sobie jest ciężkie, a co dopiero, gdy nasiąknie wodą. Ta praca przekraczała siły nastolatki. Gdy  wieczorem przywozili nas do kołchozu, byłam nieprzytomna ze zmęczenia.  Ubranie wisiało na mnie w strzępach. Padałam na nasz barłóg i  zasypiałam. Dlaczego oni tak nas męczą? Co im zrobiliśmy?”

Danuta Hewanicka

„Największą plagą i głównym powodem innych plag był głód. Głód sprowadzał choroby. Głód zabijał serca w ludziach, którzy za kawałek chleba donosili na współnędzarzy. Głód doprowadzał do wysprzedania ostatniego łaszka, że nie było w czym umarłych pochować. Głód doprowadzał do jedzenia zdechłych koni. Głód robił człowieka zwierzęciem niepomnym na nic.”

Anastazja i Krystyna Soleckie

„W baraku obok mieszkał czteroletni chłopczyk. Pamiętam go dobrze, bo lubiłam się z nim bawić. Był bardzo słodki, zawsze trzymał się maminej spódnicy. Zmarł jako jeden z pierwszych. Rozpacz jego matki była niewyobrażalna. To było jej jedyne, ukochane dziecko. Niestety, zachorowało także niemowlę żony pana Stencla. Opiekowałam się nim, odganiałam od niego muchy. Bardzo marudziło, było głodne. Potem przestało nawet płakać. Tylko kwiliło, a potem zamilkło.”

Alina Chodkowska

„Kto wyrobił normę, ten dostawał pięć rubli i trzysta gram chleba. Za pięć rubli można było kupić dwie garści ziarenek ze słonecznika. A który nie wyrobił normę, dostawał sto gram chleba. I na taką pracę wypędzili moją matkę, nie dając odzieży. Pracowała przy [minus] 60 stopniach i zamarzła. My zaś w trzech zostaliśmy bez żadnej opieki. I musieliśmy chodzić na żebry.”

Mieczysław D.

„Ludzie marli z głodu i wycięczenia. Dnia pewnego zachorował mój tatuś, brat i siostra. Teraz ja sam musiałem chodzić do roboty, by zapracować na całą rodzinę i moja biedna porcja chleba musiała starczyć dla wszystkich. Mieliśmy trochę odzierzy, którą sprzedaliśmy na chleb, by nakarmić chorego tatusia, brata i siostrę. Niestety nic nie pomogło, gdyż brat i siostra zmarli.”

Ewaryst N.

„Chleba nigdy nam nie starczało i ja zawsze chodziłem głodny, a na wiosnę zbierałem trawę, mamusia brała i krajała i soliła i my tę trawę jedli.”

Edward K. 

„Ludzi chorych ściągali z łóżka i kazali iść do pracy. Ciężkie to było życie, nie dawali chleba. Ludność wymierała. Latem ludzie żyli jagodami i grzybami.”

Kazimiera P.

„Wybrałyśmy sobie opuszczoną ziemiankę. Nasz nowy dom miał dach zrobiony ze słoneczników, patyków, słomy i błota. Po każdym deszczu trzeba go było lepić od nowa. Latem nie stanowiło to wielkiego problemu, ale jak przyszła zima, zaczęłyśmy straszliwie marznąć. Klepisko czyściłyśmy nawozem, wierząc, że w ten sposób zdechną wszystkie pluskwy. Niestety, nie zdawało to egzaminu. Wieczorem sypały się na nas z sufitu. A na domiar złego biegały po nas jeszcze myszy i szczury. Przymierałyśmy głodem, a ja zaczęłam straszliwie chorować na szkorbut i moją twarz pokryły wielkie strupy. Boże, przez co myśmy wtedy przeszły!”

Janina Kwiatkowska

„Ludzie umierali z głodu i wyczerpania pracą. Nie było się w co ubrać, nie było co jeść, a kazali tylko pracować. Wiem, że wymarła cała rodzina Turków. Pamiętam jak najmłodszy chłopczyk żebrał o chleb, nikt mu nic nie dał, bo sam nie miał. Chłopiec ten zamarzł z zimna i głodu.”

„Pamiętam, jak na jednym z kołchozów w Uzbekistanie było siedem rodzin, które wymarli z głodu, pozostało jedno małe dziecko liczące dwa lata, dziecko płakało, gdym wszedł do mieszkania i mówi do mnie: »tatuś nie chce wstać, Zosia płakać i płakać«”.

Jeśli zostałeś/zostałaś do końca, bardzo mi miło i dziękuję. Wdzięczny będę, jeśli puścisz te strzępki wspomnień dalej, by nie zniknęły w naszej codzienności.

A jeśli cenisz sobie moją pracę, zachęcam do wsparcia:

https://buycoffee.to/wojnawkolorze